niedziela, 29 marca 2020

Forsowanie Odry 16 - 20 kwietnia 1945.


Witam Was.

      Dzisiaj zabieram Was w miejsce podróży gdzie w dniach 16-20 kwietnia 1945 r. odbywało się Forsowanie Odry przez oddziały  I Armii Wojska Polskiego im. Tadeusza Kościuszki w ramach Operacji Berlińskiej I Frontu Białoruskiego.

Fot. 1. Pomnik upamiętniający "Chwałę Bohaterów 1 ARMII WP".

      Z miejscem forsowania Odry łączy mnie historia rodzinna a konkretnie to, że 16 kwietnia 1945 r. niejaki Franciszek O. (mój dziadek) przekraczał Odrę wraz z kolegami z plutonu wchodzącego w skład I Armii Wojska Polskiego (Armia Wojska Polskiego - AWP). Ale to nie jeszcze nie koniec rodzinnych opowieści ale o tym potem.
      
Przygotowanie.
      I AWP dowodzona przez generała Stanisława Popławskiego działająca w składzie I Frontu Białoruskiego w dniach 8 - 13 kwietnia została przerzucona skrytym marszem (około 170–200 km) pod Kołobrzegu i Kamienia Pomorskiego w okolice Siekierki, Gozdowice, Moryń (rejon Lasów Mieszkowickich). 

 Fot. 2. Tablica informacyjna o forsowaniu Odry przez I Armię Wojska Polskiego.

      W nocy z 13 na 14 kwietnia 1945 r. I Armia Wojska Polskiego zluzowała jednostki 47 Armii na odcinku o szerokości około 20 km frontu. Następnie z 14 na 15 kwietnia lewe skrzydło I AWP  przeprawiło się na lewy brzeg Odry na przyczółek zabezpieczony przez 47 Armię sowiecką w rejonie Gozdowic. Zgodnie z tym planem I AWP brała udział w ugrupowaniu osłonowym I Frontu Białoruskiego (Front Białoruski - FB), mająca zabezpieczyć Front przy okrążaniu Berlina (Operacja Berlińska - przeprowadzona między 16 kwietnia a 9 maja 1945 roku przez Armię Czerwoną/Sowiecką i Wojsko Polskie której celem ostatecznym miało być zdobycie Berlina).

Mapa 1. Operacja Berlińska wraz z miejscami forsowania Odry i Nysy Łużyckiej.
źródło: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Operacja_berlin_1_1945.png
 
       Armia Polska miała za zadanie sforsować Odrę a następnie przełamać niemiecką obronę na odcinku Gozdowice – Wał Carlbiese, osiągnąć Starą Odrę, a następnie kontynuować natarcie w kierunku Sachsenhausen – Friesak, Arneburg nad rzeką Łabą. Na Prawej stronie I AWP znajdowała się 61 Armia sowiecka, a na lewej 47 Armia (podając numer dwu cyfrowy np 47, 61 mamy na myśli Armię Sowiecką), która działała na głównym kierunku uderzenia. Uderzenie I AWP miała wykonywać razem z 47 Armią. 

Mapa 2. Forsowanie Odry - Etap 1.
źródło: https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Plik:Forsowanie_odry_1_1945.png

Mapa 3. Forsowanie Odry - Etap 2.
źródło: https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Plik:Forsowanie_odry_2_1945.png

Mapa 4. Forsowanie Odry - Etap 3.
źródło: https://pl.m.wikipedia.org/wiki/Plik:Forsowanie_odry_3_1945.png

Siły armii polskiej.
W pierwszym rzucie I AWP znalazły się: 1 Dywizja Piechoty (Dywizja Piechoty - DP) i 6 pułk piechoty im. Henryka Dąbrowskiego (pułk piechoty - pp) 2 DP.
W drugim rzucie wojska polskiego znalazły się: cześć 2 DP i 3 DP im. Romualda Tragutta a także 4 DP im. Jana Kilińskiego i 6 DP zwana Pomorską w odwodzie 1 Brygadą Kawalerii zwana Warszawską (Brygada Kawalerii - BK) z 1 Dywizją Kawalerii (Dywizja Kawalerii - DK),
4 Brygada Artylerii Przeciwpancernej (Brygada Artylerii Przeciwpancernej - BAPpans) i 4 pułk czołgów ciężkich ( pułk czołgów ciężkich - pczc).

Siły armii sowieckiej.
      16 kwietnia 1945 wojska dwóch frontów sowieckich: I FB pod dowództwem marszałka Georgija Żukowa  i 1 Frontu Ukraińskiego (Front Ukraiński - FU) pod dowództwem marszałka Iwana Koniewa rozpoczęły Operację Berlińską na linii Odry i Nysy Łużyckiej. Od 20 kwietnia w ramach Operacji Berlińskiej działania rozpoczął  II FB pod dowództwem marszałka Konstantego Rokossowskiego. Siły trzech frontów sowieckich liczyły razem ok. 2,5 mln żołnierzy, 41,6 tys. dział, moździerzy i wyrzutni rakietowych, 5250 wozów pancernych oraz 7,5 tys. samolotów.
Z kolei oddziały polskie liczyły ok. 180 tys. żołnierzy, 3381 dział, moździerzy i wyrzutni rakietowych oraz 460 wozów pancernych.
 
Ciekawostka.
W Operacji Berlińskiej brały udział I AWP (przekraczanie Odry) i II AWP (przekraczanie Nysy Łużyckiej). Z miejscem przekraczania Nysy Łużyckiej znowu łączą mnie historia rodzinna a konkretnie to, że rzekę przekraczał Włodzimierz M. (dziadek moje żony) który służył w II AWP, biorąc następnie udział w krwawej bitwie pod Budziszynem - ale o tym już szerzej w innej relacjach z podróży.

Forsowanie Odry.
16 kwietnia o godz. 5.45 rozpoczęła się i trwała przez 30 minut nawała artyleryjska pozycji niemieckich i w tym momencie I AWP przeszła do natarcia. Polacy mieli do dyspozycji amfibie, pontony i łodzie. Ciekawostką jest to że był zdobyty podczas walk na Pomorzu niemiecki park pontonowy typu B. Część tego sprzętu można dziś oglądać w muzeum w Gozdowicach (relacja z pobytu w tym muzeum będzie w którymś poście na moim blogu).


Fot. 3. "Miejsce Obserwacji" w którym dowódcy obserwowali przekraczanie Odry przez polskie oddziały.

Przeszkody terenowe.
Na prawym skrzydle Odrę forsowały 1 DP i 6 pp oraz 2 DP gdzie rzeka w wielu miejscach miała powyżej 4 m głębokości a szerokość wahała się między 250 m a 300 m. Dolina pomiędzy Odrą a Starą Odrą zatopiona była na szerokości od 1km do 2,5 km, z licznymi wysepkami, mieliznami, wałami przeciwpowodziowymi czy kanałami melioracyjnymi które utrudniały forsowanie rzeki i tworzyły naturalne przeszkody wodne dla nacierających wojsk. Odra po zimie była mocno wezbrana i bardzo zimna. Ponadto na wysokości Siekierek i Łysogórek, gdzie miały działać polskie oddziały, po drugiej stronie rzeki rozciągają się Łęgi Odrzańskie (niem. Oderbruch) gdzie Niemcy pobudowali umocnienia, z których mogli skutecznie razić nacierających żołnierzy posuwających się po płaskim niesprzyjającym terenie. Kolejne przeszkody czekały na polskich żołnierzy między wzgórzami po drugiej stronie Łęgów, w okolicy miejscowości Wriezen.

 Fot. 4. Widok pierwszy w kierunku na rzekę od "Miejsca Obserwacji" (po drugiej stronie rzeki już są Niemcy).

 Fot. 5. Widok drugi w kierunku na rzekę od "Miejsca Obserwacji" (po drugiej stronie rzeki już są Niemcy).
Ciąg dalszy forsowania Odry.
Następnie do akcji włączyły się siły 3 DP oraz pozostałość 2 DP i przełamano pierwszą pozycję. W wyniku tych walk 16 kwietnia 1 DP sforsowała Odrę na odcinku 2 km, i zabezpieczyła przyczółek na głębokość do 1,5 km. 6 pp 2 DP przeprawiły wszystkie swoje pododdziały. Na lewym skrzydle, 47 Armia przełamała pierwsza i drugą pozycję niemiecką. Bilans terenowy po pierwszym dniu walk I AWP wyglądał tak, że został zdobyty przyczółek o szerokości 9 km. i głębokości 0,5 km., co pozwoliło przeprawić wszystkie siły wraz z artylerią i wojskami pancernymi i prowadzić natarcie. Nocą 16 na 17 kwietnia dowódca armii wprowadził do walki 6 DP. 18 kwietnia I AWP przełamała główny pas obrony niemieckiej i opanowała wschodni brzeg Starej Odry. Następnie 19 kwietnia, 4 DP która została wzmocniona czołgami i działami razem z 3 DP wykonała manewr oskrzydlający, uderzając w skrzydło niemieckiej obrony z rejonu Wriezen. W tym czasie 2 DP forsowała Starą Odrę   opanowując Neugaul i zmuszając wojska niemieckie do odwrotu. Po walkach oddziałów pierwszorzutowych natarcie prowadziło główne zgrupowanie uderzeniowe 2 DP która wdarła się w obronę niemiecką na głębokość 3–4 km i 3 DP która zajęła teren o głębokości 5-6 km. 20 kwietnia 1945 operacja forsowania Odry została już zakończona

Walki po przeforsowaniu Odry. 
I AWP przeszła do działań pościgowych w kierunku Oranienburga. . Następnie już 21 kwietnia prawe skrzydło I AWP przełamało kolejną linię obrony wojsk niemieckich w tym czasie 4 DP wysunęła się daleko na zachód opanowując rejon Bernau. Między 4 DP, a pozostałymi dywizjami powstała luka którą zabezpieczono poprzez wprowadzenie 1 BK a następnie wzmocnioną przez 6 DP. W nocy z 22 na 23 kwietnia 3 DP, 6 DP i 4 DP sforsowały Kanał Hohenzollernów.

Mapa 5. Walki o Kanał Hohenzollernów.
źródło: https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=23095971

Straty.
Zdaniem historyków liczba żołnierzy polskich jaka poległa podczas forsowania Odry do około 600-700, znacznie mniej niż spoczywa na cmentarzu wojennym w miejscowości Stare Łysogórkiw (udostępnię Wam fotografie w najbliższym poście) gdzie liczba mogił żołnierskich wynosi 2000. Na cmentarzu tym spoczywają nie tylko żołnierze którzy polegli przy samym forsowaniu rzeki, ale także ci którzy polegli w różnych momentach operacji berlińskiej..

Legenda.
"Bitwa o Odrę" została porównana z bitwą pod Cedynią (miejsce bitwy opisane na moim blogu) gdzie wojska Mieszka I pokonały wojska margrabiego Hodona.

Upamiętnienie.
Forsowanie Odry  zostało upamiętnione po 1990 r. na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie tablica z napisem "ODRA 16-20 IV 1945".


Fot. 6. Tablica na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie - "ODRA 16-20 IV 1945".

Ciekawostka Rodzinna.
Oboje dziadkowie, mój oraz mojej żony za udział w forsowaniu Odry i Nysy Łużyckiej zostali odznaczeni Medalem "ZA ODRĘ, NYSĘ I BAŁTYK"

Fot. 7. Medal którymi zostali odznaczeni dziadkowie.

W kulturze.
Forsowanie Odry było tematem wielu książek i filmów wojennych fabularnych jak również Polskiej Kroniki Filmowej.

Fot. 7. Jedna z książek z mojej biblioteki opisujące walki na Odrze.


Przydatne informacje:

Szlak: Miejsce znajduje się w województwie zachodniopomorskim w powiecie gryfińskim. Dojazd drogą wojewódzką nr 126 od południa od miejscowości Grozdowice a od północy od miejscowości Stare Łysogórki.

Fot. 8. Tablica informacyjna w postaci mapy informująca o interesujących miejscach jakie należy odwiedzić.
 
Fot. 9. Ta sama mapa ale w powiększeniu. Czerwonym kwadratem zaznaczone jest miejsce które dzisiaj opisywałem na blogu. W fioletowym kwadracie miejsce które zostało już odwiedzone (górna część mapy) i opisane jako Bitwa pod Cedynią. Wszystkie miejsca na mapie zostały odwiedzone przeze mnie i zostaną opisane oddzielnie.

Mapa 6. W fioletowym kwadracie pomnik upamiętniający "Chwałę Bohaterów 1 ARMII WP" z fotografii 1, w czerwonym kwadracie fotografia 3 "Miejsce Obserwacji".

Mapa 7. Droga wojewódzka nr 126 od miejscowości Gozdowice do miejscowości Stare Łysogórki, w lewo wjazd na parking - źródło: Google Maps.

Mapa 8. Widok na pomnik od strony Gozdowic - źródło: Google Maps.

Mapa 9. Droga wojewódzka nr 126 od miejscowości Stare Łysogórki do miejscowości Gozdowice, w prawo wjazd na parking - źródło: Google Maps.

Mapa 10. Wjeżdżamy prosto i za pomnikiem możemy zostawić samochód - źródło: Google Maps.

Parking.
Samochód można zaparkować za pomnikiem nie mam parkomatów. Są tam stoliki drewniane gdzie można odpocząć coś zjeść. 


Porady.
Zostawiwszy auto można iść na wprost w kierunku brzegu Odry. Droga jest intuicyjna, idąc prosto dojdziemy do  "Miejsca Obserwacji" z fotografii nr 3 i przez chwile poczujemy się jak dowódzcy w 1945 r. obsewujący brzeg rzeki. 

Ciekawostki.
Obecnie miejsce wygląda dużo lepiej niż na mapach z Google Maps. Trawa wykoszona, stoją kwietniki, z tyły za pomnikiem gdzie jest parkig zostały ustawione leśne stoliki i krzesełka. Z informacji które uzyskałem wiem, że miejscem tym opiekuje się kustosz z pobliskiego muzeum w Gozdowicach.
Polecam odwiedzić to miejsce bo to jest Historia Nasza. 



                              UWAGA !!! PAMIĘTAJ !!! UWAGA !!! PAMIĘTAJ !!!
Z miejsca tego korzystają również inni ludzie wiec zostaw porządek po sobie i nie niszcz urządzeń mającym służyć innym. Jest to również miejsce historyczne. Własną historię należy szanować, niedaleko tego miejsca ginęli żołnierze podczas przeprawy szanuj ich Pamięć.






Wszelkie materiały, informacje, słowniki, zdjęcia, pliki, rysunki, mapy które dostępne są
na moim blogu https://hi-storyzone.blogspot.com/ nie mogą być wykorzystywane w całości lub w częściach bez pisemnej zgody właściciela bloga.
Wszelkie prawa zastrzeżone.






Cmentarz I Armii Wojska Polskiego we wsi Stare Łysogórki

Witajcie.       .............ciąg dalszy relacji z podróży szlakiem Forsowania Odry w 1945 r., dzisiaj zabieram Was   w miejsce zad...